Rioollucht bij het toilet: zo vind je het lek in de afvoer

Waar rioollucht bij de wc vandaan komt

Een aparte sifon heeft een toilet niet, want de stankafsluiter is de bocht in de pot zelf. Na het doortrekken blijft daar water staan, en dat houdt de rioollucht tegen, net zoals de stankafsluiter in een douchegoot dat doet. Achter de pot begint de afvoer. Bij een staand toilet gaat die via een rubberen manchet de vloer of de muur in, bij een hangtoilet via een afvoerbocht in het inbouwelement achter de wand. Daarna volgt de standleiding, die zijn lucht via het dak krijgt. Voor de hele badkamer zie je die samenhang bij rioollucht in de badkamer.

Daarmee zijn er vier plekken waar de rioollucht bij de wc bijna altijd vandaan komt. Het waterslot in de pot of de sifon van het fonteintje is er één van. De manchet tussen pot en afvoer en een verbinding of dop in de leiding erachter zijn de tweede en de derde. De vierde bron is een standleiding met te weinig lucht, die de waterslotten leegtrekt. De bouwregels eisen een afvoer die volgens NEN 3215 lucht- en waterdicht is. Overal waar dat niet meer klopt, komt lucht naar binnen.

Houd er wel rekening mee dat lucht een andere weg kan nemen dan water. Laat een manchet wat lucht door, dan hoef je geen lek te zien, en een waterslot dat net te laag staat, valt meestal niet op.

Het waterslot in de pot en het fonteintje

Het water in de pot is het eerste wat je controleert. Staat het op de gewone hoogte, dan kan er geen lucht langs. Na een vakantie is het soms verdampt, en ploppen of een flinke spoeling ergens anders in huis kan het wegzuigen. Giet in dat geval een emmer water in de pot en controleer na een uur of het peil nog even hoog staat.

Daalt het telkens opnieuw, dan kan dat twee dingen betekenen. De eerste mogelijkheid is dat de leiding het water wegzuigt wanneer elders iemand doortrekt of het bad leegloopt, wat je vaak hoort als geborrel. De tweede is een haarscheur in de bocht van de pot, waardoor het water langzaam wegsijpelt. Een gebarsten pot valt niet te repareren en moet worden vervangen.

Het fonteintje in het toilet heeft zijn eigen sifon. Veel mensen wassen hun handen in de badkamer, waardoor die sifon vaak wekenlang zonder water zit. Zet de kraan daarom wekelijks even open. Om dezelfde reden trek je een wc op zolder of bij een logeerkamer zo nu en dan door, ook als hij niet wordt gebruikt.

Rioollucht of urinegeur: ruik waar het zit

Een vieze lucht rond de pot hoeft niet uit het riool te komen. Spat er urine naast, dan trekt die in de kitrand, de voegen en de onderkant van de pot. Dat geeft een scherpe, zure geur die vooral rond de voet blijft hangen. Rioollucht lijkt meer op rotte eieren en wordt vlak na het doortrekken sterker, omdat er dan even lucht door de leiding wordt geperst.

Tegen urinesteen onder de rand van de pot helpt schoonmaakazijn. Milieu Centraal raadt aan er een doekje of wat toiletpapier op te leggen dat in azijn is gedrenkt, en de kalk na een uurtje weg te spoelen. Verkleurt de kitrand en ruikt hij naar urine, dan krijg je hem zelden nog schoon. Snijd hem in dat geval weg en kit de voet opnieuw. Laat aan de achterkant een stukje vrij, zodat een lekkende manchet je later direct opvalt.

De manchet van een staand toilet

Een staand toilet is met een rubberen closetmanchet op de afvoerbuis aangesloten, waarbij de lippen van die manchet om de uitlaat van de pot sluiten. Dat rubber verhardt na verloop van jaren. Verschuift de pot bij het ontstoppen of op een losliggende vloer, dan kan hij ook net scheef in de manchet komen te staan. De rioollucht ruik je dan bij de voet, vooral aan de achterkant en direct na het doortrekken.

Reken voor het vervangen op een halve dag werk. Draai eerst het water dicht en maak pot en reservoir leeg. Met een breekmes snijd je de kit los, waarna je de pot recht omhoog uit de manchet tilt. Stop meteen een doek in de afvoer, zodat er geen lucht uit komt en geen gruis in valt, en verwijder hem later weer. Daarna komt er een nieuwe manchet op de schone buis. Maak de lippen nat met zeepwater, duw de pot erin, zet hem vast met de schroeven en werk de voet af met kit, op de achterkant na.

In een huis dat voor 1994 is gebouwd, kan er asbest zitten in oude kit en tegellijm rond de pot. Wil je in zo'n woning klussen of verbouwen, dan is volgens Milieu Centraal eerst een asbestinventarisatie verplicht. Zolang onbekend is wat er in de oude kit of tegels rond de pot zit, schuur, boor en breek je daar dus niet.

Een hangtoilet: de afvoerbocht achter de wand

Het water van een hangtoilet gaat via een korte afvoerbocht uit het inbouwelement weg, en de uitlaat van de pot zit in een manchet. Die manchet kan net zo goed uitdrogen of verschuiven. Dat gebeurt bijvoorbeeld als de pot eens is afgenomen of als de moeren op de draadeinden door trillingen zijn losgeraakt. Ruikt de naad tussen pot en wand of de ruimte achter de bedieningsplaat naar riool, dan zit het lek waarschijnlijk op die plek.

Achter de bedieningsplaat zit een gat in de voorzetwand. Haal de plaat weg en bekijk de ruimte erachter met een zaklamp. Een sterke geur daar betekent dat de lucht uit het element komt. De pot neem je af door de twee moeren op de draadeinden los te schroeven. Zo krijg je zicht op de afvoerbocht en de manchet. Een nieuwe manchet aanbrengen op die bocht is een klus die je zelf kunt doen.

Een lek dat dieper zit, in de verbinding tussen afvoerbocht en leiding in de wand, bereik je alleen door de voorzetwand open te maken. Laat dat aan een installateur over. Die kan vooraf inschatten hoe klein het stuk wand kan zijn dat eruit moet.

Leidingen, ontstoppingsstuk en beluchter

De standleiding loopt vaak naast of achter het toilet, soms met een ontstoppingsstuk erin. Dat is een stuk buis met een schroefdop, zodat een ontstopper in de leiding kan komen. Een losse dop of een verharde ring geeft rioollucht rond die plek. Draai de dop met de hand vast en laat een kapotte ring vervangen. Schroef de dop niet open, want bij een verstopte leiding staat er afvalwater achter.

Heeft een leiding geen goede ontluchting via het dak, dan zit er soms een beluchter op. Dat klepje laat lucht binnen zodra er water door de buis stroomt en gaat daarna weer dicht. Je treft hem aan onder het fonteintje, achter een luikje of in een voorzetwand. Een beluchter die niet meer goed sluit, laat rioollucht door, en een beluchter die vastzit, zorgt voor geborrel en lege waterslotten. Zo'n onderdeel is voor een installateur snel vervangen.

Gaat de pot borrelen als een ander doortrekt en staat het water daarna lager, dan krijgt de standleiding te weinig lucht. Bladeren of een nest in de ontluchting op het dak kunnen daar de oorzaak van zijn. Ga daarvoor niet zelf het dak op. Vliegen er bij de wc kleine grijze vliegjes rond, dan ontsnappen er ergens vocht en lucht uit de afvoer. Die bron spoor je op met de aanpak bij kleine vliegjes in de badkamer.

Afzuiging en onderdruk in het toilet

De bouwregels schrijven voor een toiletruimte een afzuiging voor van minstens 7 dm³/s, die direct naar buiten afvoert. Tegen de geur na een toiletbezoek helpt dat goed, mits er onder de deur voldoende lucht kan binnenstromen. Milieu Centraal houdt daarvoor een kier van minstens 1,5 centimeter aan. Is de kier smaller, dan haalt de ventilator lucht binnen via iedere andere opening, dus ook via een lekkende manchet of een droge sifon.

Dat de rioollucht vooral opvalt als de ventilator aanstaat, is precies dat signaal. Zet je de afzuiging hoger, dan trek je de lucht nog sterker aan. Spoor liever het lek op en maak de kier groter of plaats een rooster in de deur. Sluit een ventilator ook nooit aan op de ontluchtingspijp van het riool. De juiste manier om een toilet te ventileren staat bij de afzuiging in het toilet.

Rioollucht na een verstopping of een nieuwe wc

Komt de rioollucht direct na het ontstoppen van de wc, dan is er bij het ploppen iets verschoven of leeggezogen. Een plopper of veer oefent veel druk en zuigkracht uit op het water in de bocht. Daardoor kan het waterslot zakken of beweegt de pot op de manchet. Trek een paar keer door en kijk of de geur weggaat. Wat ontstoppen met een vaatwastablet, een plastic zak of soda doet, zie je bij een wc ontstoppen met huismiddeltjes.

Stinkt het na de plaatsing van een nieuwe wc, dan is meestal een oude manchet hergebruikt of staat de pot net niet recht in de manchet. Soms is ook een doek vergeten die als dop in de afvoer zat. Neem bij een nieuwe badkamer of wc eerst contact op met de installateur die het werk heeft gedaan. Staat er in dezelfde ruimte een douche, neem dan ook een douche-afvoer die stinkt mee in je zoektocht, want een droog putje ruikt precies hetzelfde.