Wc of toilet: welk woord gebruik je, en waar komen ze vandaan?

Wc en toilet zijn allebei goed Nederlands

Twijfel je tussen wc en toilet, dan kun je met een gerust hart allebei gebruiken. Beide zijn gewone woorden met dezelfde betekenis, en geen van de twee is plat of fout. Beide kunnen de ruimte aanduiden, zoals in ik ga even naar de wc. Ook de pot zelf kun je ermee bedoelen, zoals in het toilet spoelt slecht door. Alles over die pot en wat je eraan kunt vervangen of repareren, vind je in het overzicht over toilet vervangen, plaatsen en repareren.

Wel verschillen ze in gebruik. Wc is in Nederland het alledaagse woord, voor thuis en onder vrienden. Toilet klinkt net iets formeler. Je ziet het vaker op bordjes in stations, restaurants en kantoren, in de sanitairwinkel en in officiële teksten. Zo spreken de bouwregels van een toiletruimte, maar schrijft de Rijksoverheid gewoon over de wc als ze uitlegt wat je mag doorspoelen. Of het ene woord deftiger klinkt dan het andere, hangt vooral af van gevoel en gewoonte. Een vaste regel is er niet.

Waar wc voor staat: water closet

Wc is afgekort van het Engelse water closet. Een closet was in het Engels een klein, afgesloten kamertje. Een water closet was zo'n kamertje met een toilet dat met water doorspoelde, anders dan een privaat, dat geen spoeling had. De afkorting werd in het Nederlands overgenomen, met de Nederlandse uitspraak van de letters: wee-see. Sinds wanneer de afkorting hier precies gebruikelijk is, valt moeilijk te zeggen. Vermoedelijk kwam het woord mee met de spoeltoiletten. Die raakten pas op grote schaal ingeburgerd toen huizen werden aangesloten op het riool en de waterleiding.

Ook op een andere manier leeft het woord closet in het Nederlands voort. Voor de sanitairbranche is de pot zelf een closet, en heet een hangend toilet een wandcloset. Catalogi en bestekken noemen ook de closetpot en de closetrolhouder.

Engelstaligen zelf zeggen in gesprekken maar zelden WC. Britten zeggen eerder toilet, of informeel loo, en Amerikanen bathroom of restroom. Dat juist het Nederlands die Engelse afkorting is blijven gebruiken, is dus meer een Nederlandse dan een Engelse gewoonte.

Waar toilet vandaan komt: van doekje tot kamertje

Het woord toilet gaat terug op het Franse toilette, een verkleinwoord van toile, wat linnen of doek betekent. Eerst was een toilette een doekje op een tafel waaraan iemand zich opknapte. Daarna werd het de naam voor die kaptafel zelf, en later voor het opmaken en aankleden. Zo ging het woord het hele ritueel van wassen en kleden aanduiden, en ook het kamertje waar dat gebeurde.

Pas later kreeg het de betekenis van wc, als nette omschrijving van een plek waarover je liever niet hardop praat. Veel woorden voor de wc zijn zulke beleefde omwegen, en mogelijk klinkt toilet daarom voor sommigen keuriger. De oudere betekenissen hoor je nog in woorden als toilettafel, toilettas, eau de toilette en toiletartikelen. Ook de uitdrukking toilet maken herinnert eraan; die betekent je opknappen en aankleden. Draagt een vrouw een prachtig toilet, dan gaat het dus om een mooie jurk en niet om een pot.

De wc en het toilet: zo zit het met de lidwoorden

Wc krijgt het lidwoord de, zowel in Nederland als in Vlaanderen. Je zegt dus de wc, een nieuwe wc en de wc is bezet. Het meervoud luidt wc's, het verkleinwoord wc'tje. Het wc is fout.

Met toilet ligt het ingewikkelder. Nederlanders zeggen het toilet, en die vorm is in de standaardtaal altijd veilig. Vlamingen zeggen in de betekenis van wc vaak de toilet. Schrijf je voor Nederlandse lezers, of wil je elk risico vermijden, gebruik dan het toilet. Gaat het om kleding, zoals bij een feestelijk toilet, dan is het altijd het.

Het lidwoord heeft gevolgen voor de rest van de zin. Bij toilet hoort het toilet dat verstopt is, een hangend toilet en een nieuw toilet. Bij wc wordt dat de wc die verstopt is, een hangende wc en een nieuwe wc. Op websites en in folders gaat dat vaak fout, bijvoorbeeld met een nieuwe toilet. Bij samenstellingen hangt het lidwoord af van het laatste deel: de toiletruimte en de toiletpot, maar het wc-papier en het toiletpapier.

Zo schrijf je het: wc, wc's, wc-pot en toiletpot

Wc schrijf je zonder puntjes en met kleine letters. Het is een letterwoord dat je gebruikt als een gewoon zelfstandig naamwoord, net als cd en tv, en die krijgen geen hoofdletters. Op plattegronden en bordjes staat vaak WC in hoofdletters, als een soort pictogram, maar midden in een zin schrijf je wc.

Na wc volgt in een samenstelling een streepje: wc-bril, wc-pot, wc-rol, wc-papier en douche-wc. Dat is omdat wc een letterwoord is. Gewone woorden zet je in een samenstelling gewoon aan elkaar, en daarom is het toiletbril, toiletpot, toiletruimte en toiletpapier, zonder streepje. Ga je je toilet renoveren, dan wordt het toiletrenovatie in één woord en wc-renovatie met een streepje. Het meervoud krijgt een apostrof, wc's, net als bij andere letterwoorden zoals cd's en tv's.

Andere woorden voor de wc

Het Nederlands kent behalve wc en toilet nog veel meer woorden, van keurig tot plat. Plee is informeel. Het kleinste kamertje is een omschrijving die ook in net gezelschap kan, en de pot hoor je vooral in de spreektaal. Kakhuis is plat. Oude woorden als secreet en privaat dateren uit de tijd van voor het doorspoelen. De wc was toen vaak een hokje boven een beerput, of een hokje met een ton die werd opgehaald. Tegenwoordig zie je ze vooral in historische teksten.

Een latrine is een eenvoudige wc in een kamp of bij het leger. Van sommige informele woorden is niet altijd zeker waar ze vandaan komen. Spreektaal werd namelijk zelden opgeschreven voordat ze al lang gebruikt werd. Voor straattaal, de taal van jongeren in de grote steden, geldt hetzelfde. Een eigen woord voor de wc dat breed bekend werd, is daar voor zover bekend niet uit ontstaan.

Wc en toilet in andere talen

Ga je op reis, dan helpt het als je weet hoe ze het in de buurlanden noemen. Engelstaligen begrijpen the toilet, en in Groot-Brittannië zeggen ze informeel ook the loo. Amerikanen spreken van the bathroom, of in een winkel of restaurant van the restroom. Duitsers gebruiken die Toilette of das WC, met als uitspraak vee-tsee, en in de spreektaal das Klo. Franstaligen spreken van les toilettes, in het meervoud, of van les WC, en informeel van le petit coin, het kleine hoekje.

Overal in Europa staan de letters WC op bordjes, ook in landen waar niemand nog water closet zegt. Op reis werkt de afkorting daardoor vaak beter dan het woord. Wijs je naar een bordje met WC, dan snapt vrijwel iedereen waar je naar zoekt.

Hoe de soorten toiletten heten

Ook in de winkel hoor je een paar namen die niet vanzelf spreken. Een staand toilet rust met zijn voet op de vloer, en met het reservoir erop heet het een closetcombinatie of duoblok. Een wandcloset, zoals een hangend toilet ook heet, zit aan een inbouwelement dat achter een voorzetwand staat. Die wand wordt ook ombouw genoemd, en bij een ombouw voor je hangtoilet lees je hoe je hem maakt. Bij een inbouwreservoir heet de knop waarmee je doorspoelt een bedieningsplaat. Hoe je die vervangt, staat bij de drukknop van je wc vervangen.

Een douche-wc, die ook Japans toilet heet, spoelt je schoon met water. Meer daarover lees je bij het Japanse toilet. Ook zijn er het urinoir, het hurktoilet en toiletten die niet op het riool spoelen. Voorbeelden van dat laatste zijn het chemisch toilet, zoals in een caravan of op een boot, en het droogtoilet. In de tabel vind je ze allemaal terug.